Μπορείς να έχεις τον κρατικό μηχανισμό, ισχυρές διεθνείς συμμαχίες, πολιτική εμπειρία και ένα κόμμα που κυβερνά επί δεκαετίες. Δεν μπορείς, όμως, να θεωρείς ότι η κοινωνία θα σου δίνει για πάντα λευκή επιταγή.
Αυτό είναι το μεγάλο πολιτικό μήνυμα που εκπέμπει η Σερβία μετά τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026.
Η «Φοιτητική Λίστα», που γεννήθηκε μέσα από τις μαζικές κινητοποιήσεις κατά της διαφθοράς, εμφανίζεται να καταγράφει ιστορική νίκη, με τις πρώτες εκλογικές προβολές να της δίνουν 52%, έναντι 39,3% του συνασπισμού του Aleksandar Vučić.
Το πιο ηχηρό στοιχείο της βραδιάς δεν ήταν μόνο η διαφορά. Ήταν η παραδοχή της ήττας από τον ίδιο τον Vučić, τον άνθρωπο που κυριάρχησε στο πολιτικό σκηνικό της χώρας για περισσότερο από μία δεκαετία.
Μια πολιτική κυριαρχία που έμοιαζε ακλόνητη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια γενιά που αρνήθηκε να συμβιβαστεί.
Από την τραγωδία στο Νόβι Σαντ στην κάλπη
Την 1η Νοεμβρίου 2024, δεκαέξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν κατέρρευσε τμήμα του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ.
Η τραγωδία προκάλεσε οργή. Οι καταγγελίες για διαφθορά, κακοδιαχείριση και έλλειψη λογοδοσίας έβγαλαν χιλιάδες πολίτες στους δρόμους.
Οι φοιτητές ανέλαβαν πρωταγωνιστικό ρόλο. Από τα πανεπιστήμια, οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν στο Βελιγράδι και σε δεκάδες πόλεις, αποκτώντας χαρακτηριστικά ευρύτερου κοινωνικού κινήματος.
Το καθοριστικό βήμα έγινε όταν η διαμαρτυρία μετατράπηκε σε οργανωμένη πολιτική διεκδίκηση.
Αντί να περιοριστούν στα συνθήματα, οι φοιτητές συγκρότησαν ψηφοδέλτιο με πρόσωπα από την επιστήμη, την εκπαίδευση και την κοινωνία των πολιτών.
Και το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις πρώτες προβολές, ήταν συντριπτικό.
Η εκλογική ήττα που αλλάζει τους συσχετισμούς
Στη Βουλή των 250 εδρών απαιτούνται 126 για την αυτοδυναμία. Οι αρχικές εκτιμήσεις έδειχναν ότι η Φοιτητική Λίστα μπορούσε να ξεπεράσει αυτό το όριο, ενώ η συμμετοχή των ψηφοφόρων κινήθηκε σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.
Παρά τις καταγγελίες παρατηρητών για πιέσεις, εκφοβισμό και παρατυπίες, η πολιτική εικόνα που διαμορφώθηκε ήταν σαφής: το SNS βρέθηκε αντιμέτωπο με την προοπτική απώλειας της κυβερνητικής εξουσίας.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον.
Γιατί ο Vučić δεν ήταν απλώς ένας ακόμη πολιτικός αρχηγός. Είχε οικοδομήσει ένα σύστημα εξουσίας με βαθιές ρίζες στους κρατικούς θεσμούς και ισχυρή παρουσία στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.
Η εκλογική του ήττα, εφόσον επιβεβαιωθεί επισήμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτό το σύστημα εξαφανίζεται. Σημαίνει, όμως, ότι χάνει το σημαντικότερο πολιτικό του στήριγμα: την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Ρωσία, Κίνα, Ευρωπαϊκή Ένωση: Η μεγάλη γεωπολιτική παρτίδα
Η ανατροπή στο Βελιγράδι δεν αφορά μόνο τους Σέρβους.
Αφορά τη Μόσχα, το Πεκίνο, τις Βρυξέλλες και συνολικά τις ισορροπίες στα δυτικά Βαλκάνια.
Ο Vučić είχε καταφέρει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με τρεις διαφορετικούς γεωπολιτικούς πόλους.
Με τη Ρωσία, η Σερβία διατηρούσε στενούς ιστορικούς, πολιτικούς και ενεργειακούς δεσμούς. Η Μόσχα παραμένει σημαντικός διπλωματικός σύμμαχος του Βελιγραδίου, ιδιαίτερα στο ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου.
Με την Κίνα, οι σχέσεις αναπτύχθηκαν μέσα από επενδύσεις, υποδομές και οικονομικές συμφωνίες που ενίσχυσαν την παρουσία του Πεκίνου στη σερβική οικονομία.
Την ίδια στιγμή, η Σερβία παρέμενε επισήμως υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδιώκοντας να διατηρήσει την ευρωπαϊκή της προοπτική.
Τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις. Τρία ισχυρά κέντρα επιρροής. Και μια χώρα που επιχειρούσε να κρατήσει ισορροπίες χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις της με κανέναν.
Τώρα, το ερώτημα είναι ποιος θα διαχειριστεί αυτή την εξίσωση και με ποια στρατηγική.
Η Φοιτητική Λίστα δεν αποτελεί έναν ιδεολογικά ενιαίο σχηματισμό. Στο εσωτερικό της συνυπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις για την οικονομία, την Ευρώπη και τη διεθνή θέση της χώρας.
Επομένως, η αλλαγή κυβέρνησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως ρήξη με τη Ρωσία, περιορισμό των κινεζικών επενδύσεων ή πλήρη στροφή προς τις Βρυξέλλες.
Και ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα καθιστά την επόμενη ημέρα ιδιαίτερα κρίσιμη.
Το Κοσσυφοπέδιο και η δύσκολη επόμενη ημέρα
Στο τραπέζι βρίσκεται και το Κοσσυφοπέδιο, ένα ζήτημα που παραμένει βαθιά συνδεδεμένο με τη σερβική εθνική ταυτότητα και την εξωτερική πολιτική της χώρας.
Οποιαδήποτε νέα κυβέρνηση θα πρέπει να διαχειριστεί τις σχέσεις με την Πρίστινα, τις πιέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις προσδοκίες της σερβικής κοινωνίας.
Παράλληλα, θα κληθεί να αντιμετωπίσει τη διαφθορά, να ενισχύσει τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Γιατί άλλο πράγμα να κερδίζεις μια εκλογική αναμέτρηση και άλλο να αλλάζεις τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένα κράτος.
Η κάλπη έδωσε την απάντηση. Η διακυβέρνηση θα δώσει την επόμενη.
Η Σερβία βρίσκεται μπροστά σε μια πολιτική μετάβαση με ιδιαίτερο βάρος για ολόκληρη την περιοχή.
Ένα κίνημα που ξεκίνησε ζητώντας δικαιοσύνη για δεκαέξι νεκρούς έφτασε να διεκδικεί την ευθύνη διακυβέρνησης μιας χώρας με σύνθετες εσωτερικές και διεθνείς προκλήσεις.
Η μεγάλη δοκιμασία για τους φοιτητές δεν θα είναι πλέον η κινητοποίηση του κόσμου, αλλά η υλοποίηση των δεσμεύσεών τους.
Και για τον Vučić, η εκλογική ανατροπή σηματοδοτεί μια νέα πραγματικότητα, στην οποία η μέχρι πρότινος πολιτική του κυριαρχία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Η κάλπη μπορεί να γκρέμισε την κυβερνητική κυριαρχία του SNS. Το αν θα αλλάξει πραγματικά το σύστημα εξουσίας θα φανεί στην πράξη.
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας.
Και γι’ αυτό τα Βαλκάνια κρατούν την ανάσα τους.
TSIPAS BLOG – ΓΙΑ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ
