Μια συμφωνία που πριν από λίγες ημέρες έμοιαζε σχεδόν αδιανόητη, πλέον βρίσκεται πάνω στο τραπέζι.
ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν εξ αποστάσεως το λεγόμενο «Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», σε μια προσπάθεια να μπει φρένο στον πόλεμο που άνοιξε πολλά μέτωπα, ανέβασε την ένταση στη Μέση Ανατολή και ταρακούνησε τις αγορές ενέργειας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ από τη μία πλευρά και ο Μασούντ Πεζεσκιάν από την άλλη έβαλαν τις υπογραφές τους σε μια κατ’ αρχήν συμφωνία, η οποία δεν λύνει όλα τα προβλήματα, αλλά επιχειρεί να σταματήσει την αιμορραγία.
Και αυτό είναι το πρώτο μεγάλο συμπέρασμα.
Δεν μιλάμε ακόμη για οριστική ειρήνη.
Μιλάμε για έναν εύθραυστο συμβιβασμό 60 ημερών, όπου όλα θα κριθούν στην εφαρμογή.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, το μνημόνιο προβλέπει τερματισμό των εχθροπραξιών, επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα αναπτύξει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Το Πακιστάν, που είχε ρόλο-κλειδί στη διαμεσολάβηση, ανακοίνωσε ότι το «Islamabad MoU» έχει τεθεί σε ισχύ.
Και κάπως έτσι, έπειτα από μήνες συγκρούσεων, απειλών, βομβαρδισμών, νεκρών και παγκόσμιας ανησυχίας, άνοιξε ένα παράθυρο αποκλιμάκωσης.
Το χρονολόγιο που οδήγησε στη συμφωνία
Στις 8 Απριλίου, ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν σε εκεχειρία δύο εβδομάδων. Όμως η φωτιά δεν έσβησε. Στον Λίβανο οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν, με το Ισραήλ να εξαπολύει αεροπορικές επιδρομές που άφησαν πίσω τους εκατοντάδες νεκρούς.
Στις 11 Απριλίου έγιναν σπάνιες απευθείας συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στο Πακιστάν. Το αποτέλεσμα ήταν φτωχό. Η Ουάσινγκτον απάντησε με ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 14 Απριλίου, Λίβανος και Ισραήλ κάθισαν ξανά στο τραπέζι, για πρώτη φορά μετά από χρόνια. Στις 17 Απριλίου ανακοινώθηκε εκεχειρία. Όμως η Χεζμπολάχ δεν συμμετείχε στη διαδικασία και η κατάσταση ξέφυγε ξανά.
Στις 21 Απριλίου, ο Τραμπ παρέτεινε την εκεχειρία με το Ιράν, ενώ οι έμμεσες συνομιλίες συνεχίζονταν.
Η μεγάλη ανάφλεξη ήρθε στις 7 Ιουνίου, όταν το Ισραήλ βομβάρδισε τη Βηρυτό. Ακολούθησε ιρανική πυραυλική απάντηση προς ισραηλινό έδαφος και, την επόμενη ημέρα, ισραηλινά πλήγματα στο κεντρικό και δυτικό Ιράν.
Στις 9 Ιουνίου μπήκαν απευθείας στο κάδρο οι ΗΠΑ, βομβαρδίζοντας το Ιράν μετά την κατάρριψη αμερικανικού ελικοπτέρου στα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη απάντησε με επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στο Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και την Ιορδανία.
Η κατάσταση έδειχνε να πηγαίνει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Μέχρι που στις 14 Ιουνίου ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι υπάρχει μνημόνιο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου. Τα ξημερώματα της Πέμπτης 18 Ιουνίου, η προσωρινή συμφωνία υπεγράφη από τους δύο προέδρους.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Το «Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ» περιλαμβάνει και το μέτωπο του Λιβάνου.
Ο Τραμπ υπέγραψε το κείμενο κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Γαλλία, ενώ ο Πεζεσκιάν υπέγραψε από την Τεχεράνη.
Η βασική πρόβλεψη είναι η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ «χωρίς καθυστέρηση» και η άμεση άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.
Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για τεχνικές συνομιλίες στην Ελβετία, όπου θα αρχίσει το πραγματικό παζάρι.
Γιατί εκεί είναι η ουσία.
Το μνημόνιο είναι η αρχή.
Η τελική συμφωνία είναι το δύσκολο κομμάτι.
Ο Τραμπ μιλά για νίκη – Το Ιράν για αποτυχία των ΗΠΑ
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε τη συμφωνία ως «μεγάλη νίκη» για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστήριξε ότι απέτρεψε μια παγκόσμια οικονομική κρίση, καθώς χωρίς τη συμφωνία τα Στενά του Ορμούζ θα παρέμεναν κλειστά ή επικίνδυνα για τη ναυσιπλοΐα.
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη διαβάζει αλλιώς το αποτέλεσμα.
Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, χαρακτήρισε τη συμφωνία «καταγραφή της αποτυχίας των ΗΠΑ».
Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Γιατί κάθε πλευρά πουλάει τη συμφωνία στο εσωτερικό της ως νίκη.
Ο Τραμπ λέει ότι έφερε αποτέλεσμα χωρίς να οδηγήσει τον κόσμο σε ύφεση.
Το Ιράν λέει ότι άντεξε την πίεση, δεν λύγισε και πέτυχε παραχωρήσεις.
Η αλήθεια είναι πως η συμφωνία περιλαμβάνει σοβαρά οικονομικά κίνητρα για την Τεχεράνη: άρση αποκλεισμού, διευκολύνσεις στις εξαγωγές πετρελαίου, πιθανή άρση κυρώσεων και σχέδιο για ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισ. δολαρίων με συμμετοχή κρατών του Κόλπου.
Την ίδια ώρα, το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο και να περιορίσει την ένταση με συμμάχους του στην περιοχή, όπως η Χεζμπολάχ.
Η επόμενη μέρα
Η μεγάλη μάχη τώρα ξεκινά.
Μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, ΗΠΑ και Ιράν καλούνται να διαπραγματευτούν την τελική συμφωνία.
Στο τραπέζι θα μπουν το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, η άρση των κυρώσεων, το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ και ο μηχανισμός διαχείρισης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την επίβλεψη του ΔΟΑΕ.
Η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει πως θα παρακολουθεί τη συμμόρφωση των ΗΠΑ «χωρίς καμία επιείκεια» και πως δεν πρόκειται να τηρήσει τις δεσμεύσεις της εάν η Ουάσινγκτον κάνει πίσω.
Παράλληλα, το Ιράν βάζει κόκκινη γραμμή στο πυραυλικό του πρόγραμμα.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι πύραυλοι δεν μπαίνουν σε διαπραγμάτευση.
Για τον Λίβανο, η ιρανική πλευρά δηλώνει πως δεν εγκαταλείπει τους συμμάχους της και πετάει το μπαλάκι στις ΗΠΑ, ζητώντας να πιέσουν το Ισραήλ να τηρήσει τις δικές του δεσμεύσεις.
Όσο για τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν θέλει νέο καθεστώς διαχείρισης μαζί με το Ομάν και επιβολή τελών για τις υπηρεσίες που θα παρέχονται.
Το συμπέρασμα
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν είναι σημαντική.
Αλλά δεν είναι το τέλος της ιστορίας.
Είναι μια ανακωχή με πολλά ανοιχτά μέτωπα.
Είναι μια συμφωνία που αγοράζει χρόνο.
Και σε τέτοιες περιπτώσεις, ο χρόνος μπορεί να λειτουργήσει είτε ως γέφυρα προς την ειρήνη είτε ως διάδρομος για την επόμενη σύγκρουση.
Οι επόμενες 60 ημέρες θα δείξουν αν το «Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ» ήταν η αρχή μιας πραγματικής αποκλιμάκωσης ή απλώς μια ανάσα πριν από τον επόμενο γύρο.
