Τον ήθελαν τελειωμένο πολιτικά. Απομονωμένο διπλωματικά. Με κυρώσεις, πιέσεις, απειλές και ένα διεθνές ένταλμα σύλληψης να τον ακολουθεί. Κι όμως, ο Βλαντιμίρ Πούτιν εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο των μεγάλων γεωπολιτικών εξελίξεων.
Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορούν να αγνοήσουν ούτε οι φίλοι ούτε οι αντίπαλοί του.
Η τριμερής σύνοδος της Σενζέν, όπως παρουσιάζεται στα διεθνή δημοσιεύματα, έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Όχι τόσο για τις υποσχέσεις περί ειρήνης και πυρηνικού αφοπλισμού, όσο για την εικόνα των τριών ηγετών. Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντιμίρ Πούτιν στο ίδιο τραπέζι, να συζητούν για τις ισορροπίες του πλανήτη.
Για τον Ρώσο πρόεδρο, μια τέτοια εικόνα έχει ξεχωριστή αξία. Εδώ και χρόνια, η Δύση επιχειρεί να περιορίσει τη διεθνή επιρροή της Μόσχας. Οι οικονομικές κυρώσεις, η διπλωματική πίεση και η αντιπαράθεση για την Ουκρανία έχουν δημιουργήσει ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον για τη Ρωσία.
Ωστόσο, άλλο πράγμα η προσπάθεια απομόνωσης και άλλο η πραγματική δυνατότητα να βγάλεις μια πυρηνική δύναμη από το παγκόσμιο παιχνίδι.
Και αυτό ακριβώς επιχειρεί να αξιοποιήσει ο Πούτιν.
Δεν ζητά απλώς να συνομιλήσει με τους ισχυρούς. Θέλει να καταστήσει σαφές ότι καμία μεγάλη συμφωνία για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τα πυρηνικά όπλα και τις διεθνείς ισορροπίες δεν μπορεί να προχωρήσει εύκολα χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας.
Από εκεί που η συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από το πώς θα απομονωθεί η Μόσχα, ο Πούτιν επιχειρεί να τη μεταφέρει στο πώς θα συνεννοηθούν μαζί της.
Και αυτή είναι μια ουσιαστική αλλαγή στο διπλωματικό παιχνίδι, εφόσον μετατραπεί σε συγκεκριμένες συμφωνίες.
Από την άλλη, ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει τη διεθνή πολιτική με τη λογική των απευθείας διαπραγματεύσεων. Θέλει να συνομιλεί με εκείνους που διαθέτουν πραγματική ισχύ, ακόμη κι όταν οι διαφωνίες είναι τεράστιες. Ο Σι Τζινπίνγκ, αντίστοιχα, επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της Κίνας ως δύναμης που δεν ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά συμμετέχει στη διαμόρφωσή τους.
Τρεις ηγέτες, τρεις διαφορετικές ατζέντες, ένα κοινό χαρακτηριστικό: γνωρίζουν ότι πίσω από τα μεγάλα λόγια βρίσκονται τα οικονομικά, στρατιωτικά και γεωπολιτικά συμφέροντα.
Και κάπου εδώ αρχίζει το μεγάλο πρόβλημα της Ευρώπης.
Μιας Ευρώπης που έχει επενδύσει τεράστιο πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο στη στήριξη της Ουκρανίας, έχει επιβάλει διαδοχικά πακέτα κυρώσεων στη Ρωσία και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της ενεργειακής αναστάτωσης και της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Την ίδια στιγμή, όμως, παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα.
Και το ερώτημα είναι αμείλικτο. Αν Ουάσιγκτον και Μόσχα φτάσουν κάποια στιγμή σε μια μεγάλη συμφωνία για την Ουκρανία, ποιος θα εξασφαλίσει ότι οι ευρωπαϊκές θέσεις θα έχουν πραγματικό βάρος; Και, κυρίως, ποιος θα εγγυηθεί ότι η ίδια η Ουκρανία θα έχει τον αποφασιστικό λόγο για το μέλλον της;
Γιατί μπορεί οι μεγάλες δυνάμεις να έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματεύονται, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να αποφασίζουν νόμιμα για τα εδάφη και την κυριαρχία άλλων κρατών χωρίς τη συναίνεσή τους.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της εποχής μας.
Όλοι μιλούν για ειρήνη. Όλοι μιλούν για σταθερότητα. Όλοι δηλώνουν ότι θέλουν να αποφύγουν μια παγκόσμια σύγκρουση. Όταν, όμως, η κουβέντα φτάνει στα εδάφη, στις κυρώσεις, στα ενεργειακά συμφέροντα και στις εγγυήσεις ασφαλείας, οι διαφορές παραμένουν τεράστιες.
Ο Πούτιν γνωρίζει ότι η Ρωσία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο, τεράστιους φυσικούς πόρους και ισχυρές σχέσεις με χώρες που δεν ακολουθούν τη δυτική πολιτική κυρώσεων. Γνωρίζει επίσης ότι η στρατιωτική και οικονομική ισχύς της χώρας του έχει όρια, ιδιαίτερα ύστερα από τα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία.
Γι’ αυτό και η διπλωματία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η εικόνα του στο ίδιο τραπέζι με τον Αμερικανό και τον Κινέζο πρόεδρο μπορεί να ενισχύσει το αφήγημα του Κρεμλίνου ότι η Ρωσία παραμένει παγκόσμιος παίκτης. Δεν ακυρώνει τις κυρώσεις, δεν εξαφανίζει το ένταλμα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και ασφαλώς δεν λύνει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Του προσφέρει, όμως, ένα πολιτικό επιχείρημα που επιδιώκει να αξιοποιήσει.
Και υπάρχει κάτι ακόμη.
Η συζήτηση για μια άτυπη «G3», μια συνεννόηση δηλαδή ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία, θυμίζει σε αρκετούς τη λογική μιας νέας Γιάλτας. Την εποχή που οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονταν τις μεταπολεμικές ισορροπίες και τις σφαίρες επιρροής.
Βεβαίως, ο σημερινός κόσμος δεν είναι ο κόσμος του 1945. Υπάρχουν περισσότερα ανεξάρτητα κράτη, διαφορετικές οικονομικές εξαρτήσεις και διεθνείς θεσμοί. Παρ’ όλα αυτά, ο πειρασμός των μεγάλων δυνάμεων να διαμορφώνουν μεταξύ τους τις ισορροπίες παραμένει ισχυρός.
Και ο Πούτιν θέλει η Ρωσία να βρίσκεται μέσα σε αυτή τη συζήτηση, όχι έξω από την πόρτα.
Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό μήνυμα.
Όχι ότι λύθηκαν οι πόλεμοι. Όχι ότι εξασφαλίστηκε η ειρήνη. Ούτε ότι οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν σε όλα.
Αλλά ότι η Μόσχα επιδιώκει να μετατρέψει τη στρατιωτική και γεωπολιτική της ισχύ σε διπλωματική επιρροή, την ώρα που η Ευρώπη αναζητά τον δικό της ρόλο σε έναν κόσμο που αλλάζει.
Και το συμπέρασμα;
Ο Πούτιν δεν έχει εξασφαλίσει όσα διεκδικεί. Έχει, όμως, καταστήσει σαφές ότι δεν σκοπεύει να αποδεχθεί έναν δευτερεύοντα ρόλο στη νέα παγκόσμια τάξη.
Γιατί στη μεγάλη σκακιέρα της γεωπολιτικής δεν αρκεί να έχεις δίκιο, χρήμα ή στρατό. Πρέπει να έχεις και τη δύναμη να επιβάλεις την παρουσία σου εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Και αυτό ακριβώς είναι το παιχνίδι που παίζει σήμερα ο Βλαντιμίρ Πούτιν.
