Σε μια εποχή όπου ο φόβος χτίζεται εύκολα γύρω από το άγνωστο, πολλοί επιλέγουν να μιλούν για απειλές έξω από τη Γη, για εξωγήινους, για σενάρια επιστημονικής φαντασίας και για κινδύνους που ίσως κάποτε εμφανιστούν. Όμως, αν κοιτάξει κανείς με ειλικρίνεια τον κόσμο γύρω του, θα διαπιστώσει κάτι πολύ πιο σκληρό: ο πιο επικίνδυνος «εξωγήινος» δεν έρχεται από άλλον πλανήτη. Είναι ο ίδιος ο άνθρωπος.
Δεν χρειάζεται να φανταστούμε αόρατες δυνάμεις για να τρομάξουμε. Αρκεί να ανοίξουμε την τηλεόραση, να διαβάσουμε τις ειδήσεις ή να παρατηρήσουμε την καθημερινότητα. Πόλεμοι, φανατισμός, βία, μίσος, κοινωνική σκληρότητα, τοξικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις. Ένας κόσμος που μοιάζει όλο και περισσότερο να χάνει την ισορροπία του, όχι επειδή απειλείται από κάτι άγνωστο, αλλά επειδή ο ίδιος ο άνθρωπος στρέφεται εναντίον του ανθρώπου.
Η πιο επικίνδυνη τάση της εποχής μας είναι ίσως αυτή η βαθιά ανάγκη του ενός να «βγάλει το μάτι» του άλλου. Να μειώσει, να υπονομεύσει, να ζηλέψει, να χτυπήσει, να επιβληθεί. Δεν είναι μόνο οι μεγάλες συγκρούσεις ανάμεσα σε κράτη και στρατούς. Είναι και οι μικρές καθημερινές εκδοχές της ίδιας αρρώστιας: η κακία, ο φθόνος, η απαξίωση, η έλλειψη ενσυναίσθησης. Από τον δρόμο μέχρι το διαδίκτυο και από τις διαπροσωπικές σχέσεις μέχρι την παγκόσμια πολιτική σκηνή, ο άνθρωπος αποδεικνύει συχνά ότι μπορεί να γίνει ο χειρότερος εχθρός του ίδιου του είδους του.
Αυτό που σοκάρει περισσότερο δεν είναι μόνο η ύπαρξη της βίας, αλλά η κανονικοποίησή της. Έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε εικόνες πολέμου, ειδήσεις για θύματα, λόγο γεμάτο οργή και κοινωνίες που λειτουργούν όλο και περισσότερο με όρους σύγκρουσης. Η τοξικότητα παρουσιάζεται συχνά ως δύναμη. Η σκληρότητα βαφτίζεται ειλικρίνεια. Η επιθετικότητα περνά για αυτοπεποίθηση. Και μέσα σε όλα αυτά, η ανθρωπιά αρχίζει να μοιάζει σχεδόν αδυναμία — ενώ στην πραγματικότητα είναι το πιο δύσκολο και γενναίο πράγμα που μπορεί να επιλέξει κανείς.
Γιατί εκεί βρίσκεται και η ουσία. Ο άνθρωπος είναι πράγματι ικανός για το χειρότερο. Αλλά ακριβώς επειδή έχει συνείδηση, έχει και ευθύνη. Δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από το ένστικτο, ούτε πίσω από το επιχείρημα ότι «έτσι είναι ο κόσμος». Ο κόσμος γίνεται έτσι επειδή οι άνθρωποι τον διαμορφώνουν έτσι. Με τις πράξεις τους, με τις αποφάσεις τους, με τη στάση τους απέναντι στους άλλους.
Το μεγάλο στοίχημα σήμερα δεν είναι να αναρωτιόμαστε αν υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν εδώ, σε αυτόν τον πλανήτη, καταφέρνουμε ακόμα να ζούμε ως άνθρωποι. Αν έχουμε κρατήσει μέσα μας κάτι από την έννοια του σεβασμού, της αλληλεγγύης, της κατανόησης. Αν μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να μισούμε. Αν μπορούμε να προχωράμε χωρίς να πατάμε πάνω στους άλλους. Αν μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς να τρεφόμαστε από την πτώση του διπλανού μας.
Η φράση «γίνε άνθρωπος» ακούγεται απλή, όμως σήμερα είναι ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ. Δεν είναι μια εύκολη προτροπή. Είναι μια απαίτηση χαρακτήρα. Να επιλέγεις την ανθρωπιά μέσα σε έναν κόσμο που συχνά επιβραβεύει το αντίθετο. Να μη γίνεσαι μέρος της σαπίλας που καταγγέλλεις. Να κρατάς την ψυχή σου καθαρή όταν γύρω σου περισσεύει η μικρότητα.
Ίσως τελικά ο μεγαλύτερος φόβος να μην είναι τι υπάρχει εκεί έξω στο σύμπαν. Ίσως ο πραγματικός φόβος να είναι τι υπάρχει μέσα μας όταν χάνουμε το μέτρο, τη συνείδηση και την καρδιά μας. Γιατί τότε ο άνθρωπος γίνεται πράγματι το πιο επικίνδυνο ον.
Και ίσως η μόνη πραγματική απάντηση σε όλα αυτά να είναι μία:
να θυμηθούμε ξανά τι σημαίνει να είμαστε άνθρωποι.
