Δεν χρειάζεται να πάμε στην Αμερική για να καταλάβουμε το πρόβλημα.
Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας.
Σε ένα καφέ. Σε ένα εστιατόριο. Σε μια παραλία. Μέσα σε ένα αυτοκίνητο. Σε ένα οικογενειακό τραπέζι. Ακόμη και σε μια παρέα πέντε ανθρώπων.
Κεφάλια σκυμμένα και μάτια καρφωμένα σε μια οθόνη.
Αυτή είναι ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της εποχής μας.
Και κάπου εδώ πρέπει να έχουμε το θάρρος να παραδεχτούμε κάτι: δεν χρησιμοποιούμε πλέον απλώς τα social media.
Σε πολλές περιπτώσεις, τα social media χρησιμοποιούν εμάς.
Η μεγάλη δικαστική μάχη που βρίσκεται σε εξέλιξη στις Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον της Meta, της μητρικής εταιρείας του Facebook και του Instagram, ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας ακόμη επιχειρηματικής ή δικαστικής είδησης.
Είναι ένα τεράστιο καμπανάκι.
Στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Όκλαντ, μια διακομματική συμμαχία 29 αμερικανικών πολιτειών έχει στραφεί εναντίον της Meta. Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκονται καταγγελίες ότι Facebook και Instagram σχεδιάστηκαν με τρόπους που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική χρήση από νέους ανθρώπους, ενώ τίθενται σοβαρά ζητήματα σχετικά με την προστασία των παιδιών και τη συλλογή δεδομένων ανηλίκων.
Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι έχει αναπτύξει σειρά εργαλείων και μέτρων προστασίας για τους ανήλικους χρήστες.
Όμως ανεξάρτητα από το τι τελικά θα αποφασίσει το δικαστήριο, η υπόθεση ανοίγει μια συζήτηση που αφορά κάθε σπίτι.
Πόσες ώρες της ζωής μας χαρίζουμε καθημερινά σε μια οθόνη;
Ξυπνάμε και πριν ακόμη σηκωθούμε από το κρεβάτι πιάνουμε το κινητό.
Instagram.
Facebook.
TikTok.
Μηνύματα.
Βίντεο.
Notifications.
Ένα ακόμη scroll.
Και μετά ακόμη ένα.
Λέμε «θα μπω για πέντε λεπτά» και πολλές φορές περνά μισή ώρα χωρίς καν να καταλάβουμε πού πήγε.
Το κινητό βρίσκεται δίπλα μας όταν τρώμε. Όταν βλέπουμε τηλεόραση. Όταν πίνουμε καφέ. Όταν ξαπλώνουμε. Όταν ξυπνάμε μέσα στη νύχτα.
Και το πιο ανησυχητικό;
Αυτό που για τους μεγαλύτερους ήρθε κάποια στιγμή στη ζωή τους, για τα παιδιά υπάρχει σχεδόν από τη στιγμή που αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τον κόσμο.
Μια ολόκληρη γενιά μεγαλώνει με το κινητό στο χέρι.
Μετράει την αποδοχή σε likes.
Τη δημοτικότητα σε followers.
Την εμφάνιση μέσα από φίλτρα.
Την καθημερινότητα μέσα από stories.
Και πολλές φορές συγκρίνει την πραγματική ζωή της με τις προσεκτικά επιλεγμένες στιγμές της ζωής κάποιου άλλου.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο καμπανάκι.
Γιατί στη δίκη της Meta δεν συζητούν απλώς για εφαρμογές. Συζητούν για τον τρόπο με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί. Για το ατελείωτο scroll, τις ειδοποιήσεις, τους αλγορίθμους και όλους εκείνους τους μηχανισμούς που μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο να επιστρέφει ξανά και ξανά στην οθόνη.
Πρώην στέλεχος της Meta, ο Arturo Béjar, κατέθεσε ότι η εταιρεία γνώριζε προβλήματα που αντιμετώπιζαν ανήλικοι στις πλατφόρμες της και υποστήριξε ότι η ανάπτυξη και το engagement είχαν σε κρίσιμες περιπτώσεις μεγαλύτερο βάρος από την ασφάλεια. Πρόκειται για ισχυρισμούς που αποτελούν μέρος της δικαστικής αντιπαράθεσης και τους οποίους η Meta αμφισβητεί. (Reuters)
Και έξω από το δικαστήριο βρίσκονται γονείς.
Οικογένειες που έχουν συνδέσει τραγικές εμπειρίες των παιδιών τους με όσα συνέβαιναν μέσω των social media ζητούν πλέον μεγαλύτερη λογοδοσία και αυστηρότερη προστασία των ανηλίκων. (AP News)
Αυτό από μόνο του πρέπει να μας κάνει να σκεφτούμε.
Όχι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία.
Τα social media έφεραν τεράστιες δυνατότητες. Ένωσαν ανθρώπους, δημιούργησαν επιχειρήσεις, άλλαξαν την ενημέρωση, έδωσαν φωνή σε εκατομμύρια ανθρώπους και αποτελούν πλέον κομμάτι της οικονομίας και της καθημερινότητάς μας.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν το εργαλείο παύει να είναι εργαλείο και γίνεται αφεντικό.
Όταν δεν αποφασίζεις εσύ πότε θα ανοίξεις το κινητό, αλλά αισθάνεσαι ότι πρέπει να το ανοίξεις.
Όταν δεν μπορείς να παρακολουθήσεις μια ταινία χωρίς να ελέγξεις δέκα φορές τις ειδοποιήσεις.
Όταν δύο άνθρωποι κάθονται στο ίδιο τραπέζι αλλά ο καθένας βρίσκεται σε έναν διαφορετικό ψηφιακό κόσμο.
Όταν ένα παιδί θεωρεί τιμωρία το να του πάρεις το κινητό για μία ώρα.
Όταν η πραγματική ζωή αρχίζει να φαίνεται «βαρετή» επειδή δεν κινείται με την ταχύτητα ενός βίντεο 15 δευτερολέπτων.
Τότε έχουμε πρόβλημα.
Και ίσως το μεγαλύτερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε είναι να θεωρήσουμε ότι αφορά μόνο τα παιδιά.
Αιχμάλωτοι μιας οθόνης έχουμε γίνει λίγο-πολύ όλοι.
Οι μεγάλοι κατηγορούν τους μικρούς ότι είναι συνέχεια στο κινητό, την ώρα που οι ίδιοι ανοίγουν Facebook δεκάδες φορές την ημέρα.
Οι γονείς ζητούν από το παιδί να αφήσει το tablet και ταυτόχρονα απαντούν σε μηνύματα την ώρα του φαγητού.
Δεν είναι λοιπόν μόνο θέμα παιδιών.
Είναι θέμα μιας ολόκληρης κοινωνίας που μέσα σε ελάχιστα χρόνια άλλαξε συνήθειες χωρίς να προλάβει να καταλάβει πόσο βαθιά άλλαζε.
Και τώρα έρχεται η δύσκολη ερώτηση:
Ποιος ελέγχει ποιον;
Εμείς το κινητό ή το κινητό εμάς;
Εμείς επιλέγουμε τι θα δούμε ή ο αλγόριθμος αποφασίζει τι θα μας κρατήσει λίγο περισσότερο στην οθόνη;
Γιατί πίσω από κάθε επιπλέον λεπτό προσοχής υπάρχει μια τεράστια οικονομία.
Η προσοχή μας έχει αξία.
Και γι’ αυτήν δίνεται καθημερινά μια τεράστια μάχη.
Η συγκεκριμένη δίκη αναμένεται να διαρκέσει εβδομάδες και θα μπορούσε να οδηγήσει όχι μόνο σε τεράστιες οικονομικές συνέπειες αλλά και σε απαιτήσεις αλλαγών στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών. (Reuters)
Όμως υπάρχει κάτι που κανένα δικαστήριο δεν μπορεί να κάνει αντί για εμάς.
Να ξαναβάλουμε όρια.
Στα παιδιά μας πρώτα.
Αλλά και στους εαυτούς μας.
Να ξαναμάθουμε να καθόμαστε σε ένα τραπέζι και να κοιτάζουμε τον άνθρωπο απέναντί μας.
Να περπατάμε χωρίς να κοιτάζουμε κάθε τριάντα δευτερόλεπτα μια οθόνη.
Να αφήνουμε το κινητό μακριά όταν μιλάμε με τα παιδιά μας.
Να μπορούμε να βαρεθούμε.
Να μπορούμε να σκεφτούμε.
Να μπορούμε απλώς να ζήσουμε μια στιγμή χωρίς να αισθανθούμε την ανάγκη να τη φωτογραφίσουμε και να τη δημοσιεύσουμε.
Γιατί μπορεί η δίκη να γίνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Το πραγματικό καμπανάκι όμως χτυπάει μέσα σε κάθε σπίτι.
Και ίσως κάποια στιγμή πρέπει να σηκώσουμε το κεφάλι από την οθόνη για να το ακούσουμε.
TSIPAS BLOG – ΓΙΑ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ
