Δεν χρειάζεται να είσαι μεσίτης. Δεν χρειάζεται να είσαι οικονομολόγος. Ούτε να παρακολουθείς καθημερινά δείκτες, αποδόσεις και τιμές ανά τετραγωνικό.
Αρκεί να κοιτάξεις γύρω σου.
Ξαφνικά όλοι μιλάνε για real estate.
Ο ένας βρήκε ένα παλιό διαμέρισμα και το ανακαινίζει. Ο άλλος αγόρασε ένα σπίτι για να το νοικιάσει. Κάποιος ψάχνει ευκαιρία σε παλιά πολυκατοικία. Κάποιος άλλος έχει λίγα χρήματα στην άκρη και σκέφτεται ότι «το ακίνητο είναι η καλύτερη επένδυση».
Και όσοι διαθέτουν μεγαλύτερα κεφάλαια;
Ακόμη περισσότερο εκεί.
Το ακίνητο έχει μετατραπεί σχεδόν σε εθνική επενδυτική εμμονή.
Ένα δωμάτιο, μια κουζίνα, ένα μπάνιο: 500 ευρώ
Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, φαίνεται στα ενοίκια.
Έχει χαθεί το μέτρο.
Ένα μικρό σπίτι, ένα δωμάτιο, μια κουζίνα και ένα μπάνιο, μπορεί να εμφανίζεται προς ενοικίαση στα 400 ή στα 500 ευρώ τον μήνα.
Και δεν μιλάμε μόνο για Κολωνάκι, Γλυφάδα, Βουλιαγμένη ή κάποια άλλη ακριβή περιοχή της Αθήνας.
Μιλάμε για ολόκληρη την Ελλάδα. Για επαρχιακές πόλεις, για γειτονιές που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν οικονομικές, ακόμη και για μικρότερες περιοχές όπου τέτοια ποσά κάποτε θα ακούγονταν εξωπραγματικά.
Ο καθένας ζητάει όσο νομίζει.
Γιατί;
Επειδή βλέπει ότι υπάρχει ανάγκη. Και όσο υπάρχει κάποιος που τελικά θα αναγκαστεί να πληρώσει, ο πήχης ανεβαίνει.
Κάπου εδώ, όμως, η εξίσωση σταματά να βγαίνει.
Όταν ένας εργαζόμενος κινείται σε εισοδήματα της τάξης των 800 ή 900 ευρώ και καλείται να δώσει 400, 500 ή ακόμη περισσότερα μόνο για να εξασφαλίσει μια στέγη, πριν πληρώσει ρεύμα, νερό, τρόφιμα, καύσιμα και τις υπόλοιπες υποχρεώσεις του, δεν μιλάμε πλέον για μια φυσιολογική αγορά.
Μιλάμε για μια πραγματικότητα εκτός λογικής.
Όλοι αγοράζουν γιατί όλοι πιστεύουν ότι θα συνεχίσει να ανεβαίνει
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι.
Όταν μια αγορά ανεβαίνει συνεχώς, δημιουργείται η εντύπωση ότι δεν μπορεί να πέσει ποτέ.
«Πάρε ακίνητο».
«Τα σπίτια μόνο ανεβαίνουν».
«Ανακαίνισέ το και νοίκιασέ το».
«Σε λίγα χρόνια θα αξίζει τα διπλά».
Αυτή είναι πλέον η κουβέντα παντού.
Φυσικά υπάρχουν ξένα κεφάλαια. Υπάρχουν επενδυτές από το Ισραήλ, την Κίνα, την Τουρκία και πολλές ακόμη χώρες που μπορούν να διαθέσουν ποσά τα οποία ο μέσος Έλληνας δεν μπορεί καν να πλησιάσει.
Αλλά δεν είναι εκεί η ουσία.
Η ουσία είναι ότι ολόκληρη η αγορά έχει αρχίσει να συμπεριφέρεται σαν η άνοδος να είναι δεδομένη και αιώνια.
Και η οικονομική ιστορία έχει αποδείξει πολλές φορές ότι τίποτα δεν ανεβαίνει για πάντα.
Ό,τι φουσκώνει, κάποια στιγμή ξεφουσκώνει
Δεν χρειάζεται να προβλέψει κανείς πότε θα συμβεί. Ούτε να ισχυριστεί ότι γνωρίζει ποια θα είναι η αφορμή.
Μπορεί να είναι η οικονομία. Μπορεί τα επιτόκια. Μπορεί η προσφορά κατοικιών. Μπορεί μια αλλαγή στη φορολογία ή στους κανόνες της αγοράς. Μπορεί απλώς να φτάσουμε στο σημείο όπου ο κόσμος δεν θα μπορεί πλέον να πληρώσει.
Γιατί υπάρχει ένα όριο.
Δεν μπορεί ένα εισόδημα να παραμένει χαμηλά και το κόστος στέγασης να ανεβαίνει συνεχώς σαν να πρόκειται για δύο κόσμους που δεν συνδέονται μεταξύ τους.
Κάποια στιγμή συναντιούνται.
Και τότε έρχεται η διόρθωση.
Το ελληνικό real estate βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο απόλυτο επίκεντρο. Σπίτια αγοράζονται, παλιά ακίνητα ανακαινίζονται, επενδυτές μπαίνουν στην αγορά και ιδιοκτήτες ζητούν ποσά που πριν από μερικά χρόνια θα προκαλούσαν γέλιο.
Σήμερα δεν γελάει κανείς.
Γιατί η στέγη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη.
Και όταν μια βασική ανθρώπινη ανάγκη μετατρέπεται σε ένα ατελείωτο χρηματιστηριακό παιχνίδι προσδοκιών, κάποια στιγμή ο λογαριασμός έρχεται.
Ό,τι ανεβαίνει, κάποια στιγμή κατεβαίνει. Ό,τι φουσκώνει, κάποια στιγμή ξεφουσκώνει.
Το ερώτημα για το ελληνικό real estate δεν είναι αν οι σημερινές υπερβολές μπορούν να συνεχίζονται για πάντα.
Είναι πόσο ακόμη μπορούν να συνεχίζονται πριν η πραγματική οικονομία βάλει το δικό της φρένο.
TSIPAS BLOG – ΓΙΑ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ
